Irak Türkmen Türkçesi Söz Varlığı

Öz

Bu çalışma, Irak Türkmen ağızlarında kullanılan dil unsurlarını ve söz varlığını inceler. Türkmen dilinde benzetmeler, cinaslar ve teşbihler yaygın olarak kullanılarak anlatım güçlendirilir. Özellikle genç kızların güzellikleri ve becerileri, benzetmeler aracılığıyla anlatılır.

Türkmen Türkçesinde eş anlamlı kelimeler oldukça fazladır ve dilin zenginliğini gösterir. Ancak tam anlamıyla eş kelimeler bulunmaz, sadece yakın anlamlı kelimeler mevcuttur. Çok anlamlı kelimeler de Türkmen Türkçesinde önemli bir yer tutar ve bağlama göre farklı anlamlar kazanabilir.

Yapılan araştırmalar, Irak Türkmen ağızlarında kullanılan yabancı kökenli kelime sayısının yaklaşık 1000 olduğunu ortaya koyar. Bu kelimelerin büyük bölümü Arapça ve Farsça kökenlidir. Türkmenler, özellikle Kerkük ve çevresinde, tarih boyunca çok dilli bir ortamda yaşamalarına rağmen ana dillerini korumayı başarmışlardır.

Türkmen sözlerinin derlenmesi, zor koşullar altında korunan kutsal bir görevdir. Siyasi baskılar nedeniyle yasaklanmış olsa da da, bu çalışma Türkmenlerin kültürel varlıklarını koruma ve yok sayılan kimliklerini kanıtlama amacını güdecekti. Türkmeneli'ni dolaşarak halk bilimi unsurları derlenmiş, bu süreçte önemli dil malzemeleri oluşturulmuştur. Eğer Türkmen ağızları iyi bir şekilde tüketirse, birkaç ciltlik bir sözlük oluşturulabilir.

Referanslar

1. Aksan, D. (1995). Her yönüyle dil (ana çizgileriyle dilbilim) (5. baskı). Türk Dil Kurumu Yayınları. Ankara.
2. Bayatlı, H. K. (1996). Irak Türkmen Türkçesi. Türk Dil Kurumu Yayınları. Ankara.
3. Benderoğlu, A. (1993). Irak Türkmen folklorundan örnekler. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk Kültürü Merkezi Yayınları. Bağdat.
4. Bilgin, M. (2002). Anlamdan anlatıma Türkçemiz. Kültür Bakanlığı Yayınları. Ankara.
5. Buluç, S. (1968). Kerkük hoyrat ve manilerinde başlıca ağız özellikleri. X. Türk Dil Kurultayı Bildirileri. Türk Dil Kurumu Yayınları. Ankara.
6. Dakuklu, M. H. (1989). Eski sözler bahçesi. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türk Kültürü Merkezi Yayınları. Bağdat.
7. Ergin, M. (1871). Azeri Türkçesi. İstanbul.
8. Gencen, T. N. (1971). Türk dilbilgisi. İstanbul.
9. Hatiboğlu, V. (1971). İkileme. Türk Dil Kurumu Yayınları. Ankara.
10. Hengirmen, M. (1998). Türkçe dilbilgisi (3. baskı). Ankara.
11. Hürmüzlü, E. (2003). Türkmenler ve Irak. Kerkük Vakfı Yayınları. İstanbul.
12. Hürmüzlü, H. (2003). Kerkük Türkçesi sözlüğü. Kerkük Vakfı Yayınları. İstanbul.
13. Irak Türkmen ağızları. (1979). (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Türk Dili Bölümü. İstanbul.
14. Irak Türkmen ağızlarında birleşik kelimeler. (1996). Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (1), Bahar. Ankara.
15. Kanber, S. (2006). Kerkük atasözlerinin dil özellikleri (Yüksek lisans tezi). Bağdat Üniversitesi, Diller Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. Bağdat.
16. Kevser, H. (2002). Tisin folklorundan örnekler. Kerkük.
17. Nermin, N. (2003). Kerkük’te bulduklarım. Kerkük Vakfı Yayınları. İstanbul.
18. Nihat, S. (2006). Kerkük hoyratlarının ağız özellikleri (Yüksek lisans tezi). Bağdat Üniversitesi, Diller Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. Bağdat.
19. Paşaye, V. G. (1998). Irak Türkmen folkloru. Kerkük Vakfı Yayınları. İstanbul.
20. Saatçi, S. (2003). Irak Türkmenleri (2. baskı). Ötüken Yayınları. İstanbul.
21. Şabaz, H. (1979). Kerkük ağzı (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Türk Dili Bölümü. İstanbul.
22. Uluhan, Ç. (1975). Kerkük folkloru (Mezuniyet tezi). Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi. Ankara.
23. Vasfi, İ. S. (2001). Irak Türkleri’nde deyimler ve atasözleri (2. baskı). Kerkük Vakfı Yayınları. İstanbul.